De meeste is de liefde
Dag 31 · 1 Korinthe 13:13 · met Huub Oosterhuis (1933–2023)
De woorden van deze dag
Bij de tekst
Aan het slot staan de drie naast elkaar — geloof, hoop, liefde — en de liefde als de grootste; het laatste woord van dit Hooglied wijst vooruit naar wat geen einde kent.
Wat ‘blijft’ (μένει (menei)) is geen verworvenheid om vast te houden, maar een belofte om uit te leven en te bezingen.
Huub Oosterhuis
Het leven
Huub Oosterhuis, geboren in 1933 in Amsterdam, werd jezuïet en priester, en groeide uit tot de invloedrijkste Nederlandse kerklieddichter van zijn tijd. Als jonge priester leidde hij de Amsterdamse Studentenekklesia, een vurige, vernieuwende geloofsgemeenschap.
Zijn vrijmoedigheid — over de liturgie, het ambt, het celibaat — bracht hem in aanvaring met Rome. Hij verliet de jezuïetenorde en legde het priesterambt af, maar bleef zijn leven lang voorganger van de Ekklesia, buiten de muren van de officiële kerk.
Samen met componisten als Bernard Huijbers en Antoine Oomen schreef hij honderden liederen, gebeden en gedichten. Ze worden gezongen over alle kerkgrenzen heen — katholiek, protestants, oecumenisch — en hebben het Nederlandse geestelijke lied blijvend gestempeld.
Zijn werk is doortrokken van de Bijbel, maar ook van een grote sociale bewogenheid: gerechtigheid, aandacht voor vluchtelingen, voor de armen, voor wie geen stem heeft. God was voor hem geen ver, bovennatuurlijk wezen, maar een stem die mensen roept tot liefde en recht.
Hij bleef tot op hoge leeftijd dichten en voorgaan, en stierf in 2023. Juist hij, wiens liederen een leven lang de liefde en de gerechtigheid bezongen, mag deze reeks van eenendertig dagen afsluiten.
Meditatie
Zo komen wij aan het eind — van dit hoofdstuk, en van deze weg van eenendertig dagen. En het laatste woord is: de grootste van deze drie is de liefde. Eenendertig getuigen, van Chrysostomus tot vandaag, en zij wijzen allen naar dit ene.
Huub Oosterhuis heeft dat ene zijn leven lang bezongen. Voor hem was geloof geen leerstelsel om te beamen, maar een manier van leven: doen wat recht is, liefhebben wie op je weg komt, opkomen voor wie vergeten wordt. God ontmoet je niet ergens hoog in de hemel, maar in de naaste die je aanziet.
Dat is niet nieuw — het is precies wat Paulus schreef, helemaal aan het begin van dit hoofdstuk. Al ken je alle geheimen, al heb je een geloof dat bergen verzet: heb je de liefde niet, dan ben je niets. De liefde is niet één van de dingen die erbij horen; zij is waar alles op uitloopt.
En die liefde is geen gevoel, maar een daad. Zij wordt handen en voeten: brood delen, een vreemde onderdak geven, recht doen, trouw blijven waar het moeilijk wordt. Het visioen van een nieuwe wereld, waarin niemand meer wordt vergeten — dat is de liefde, geleefd.
Zo sluit de kring. Al deze eeuwen door hebben mensen op deze weg willen gaan — de weg die uitnemender is dan alle andere. Niet omdat zij het konden, maar omdat zij zich lieten meenemen door de Liefde die hen voorging, en die ook u en mij voorgaat.
En nu is het aan ons. Niet om dit hoofdstuk te kennen, maar om het te dóén. De grootste van deze drie is de liefde — niet als slotsom van een betoog, maar als opdracht voor morgen, en voor alle dagen die komen. Ga dan, en heb lief.
God, die Liefde zijt en niets dan Liefde,
aan het eind van deze weg danken wij U
voor allen die ons zijn voorgegaan,
en die ons hebben voorgeleefd wat liefhebben is.
Neem ons op in die ene, lange stoet,
en maak ons, met hen, tot mensen van de daad:
dat wij niet enkel spreken van de liefde,
maar haar doen, vandaag en alle dagen. Amen.
Sporen door de eeuwen
Het visioen van de nieuwe wereld
Oosterhuis bezong een leven lang de liefde die gerechtigheid wordt: brood voor allen, recht voor de rechtelozen, een wereld waarin niemand wordt vergeten. Geloven was voor hem geen vlucht naar boven, maar de moed om die nieuwe wereld hier al te beginnen — met de daad.
Hieraan zal men het weten
Een nieuw gebod geef Ik u, zei Jezus: dat gij elkaar liefhebt. Hieraan zullen allen weten dat gij mijn leerlingen zijt: als gij liefde onder elkaar hebt. Niet aan onze woorden of ons gelijk, maar aan onze liefde worden wij herkend.
Niet met het woord, maar met de daad
Kinderen, schrijft Johannes, laten wij niet liefhebben met het woord of met de tong, maar met de daad en in waarheid. De liefde die alleen gezegd wordt, is nog geen liefde; pas in wat zij dóét, wordt zij echt.
Draagt elkanders lasten
Draagt elkanders lasten, schrijft Paulus, en vervult zo de wet van Christus. Heel de wet komt daarop neer: niet dat wij onszelf redden, maar dat wij elkaar dragen. Waar mensen elkaars last op zich nemen, daar gebeurt de liefde.
Alles gemeenschappelijk
Van de eerste gemeente staat er dat zij één van hart en ziel waren; niemand noemde iets zijn eigendom, maar zij hadden alles gemeenschappelijk, en er was niemand onder hen die gebrek leed. Zo zag de geleefde liefde eruit, aan het prille begin van de kerk.
De armen van Calcutta
Dorothy Day in New York, Moeder Teresa in Calcutta — zij en ontelbaren met hen hebben de liefde niet bezongen maar gedaan: de hongerige gevoed, de stervende omringd, de vergetene een naam teruggegeven. In hen werd zichtbaar waar heel dit hoofdstuk op uitloopt.
De steppe zal bloeien — een lied van Oosterhuis
Geen dichter heeft het Nederlandse kerklied zo gestempeld als Huub Oosterhuis. Zijn De steppe zal bloeien, op muziek van Antoine Oomen, is daarvan misschien wel het mooiste voorbeeld: een lied van opstanding, geïnspireerd op de profeet Jesaja, waarin de dorre woestijn tot leven komt en de dood het laatste woord verliest. Het wordt over alle kerkgrenzen heen gezongen. Zo klinkt, aan het eind van deze weg, de hoop die uit de liefde wordt geboren.