De liefde die geeft
Dag 29 · 1 Korinthe 13:13 · met C.S. Lewis (1898–1963)
De woorden van deze dag
Bij de tekst
Het Grieks kent meer woorden voor liefde dan het Nederlands: στοργή (storgē) (genegenheid), φιλία (philia) (vriendschap), ἔρως (erōs) (verliefdheid) en ἀγάπη (agapē) (de gevende liefde) — en het is deze laatste die Paulus de grootste noemt.
De natuurlijke liefdes zijn goed, maar zij vinden hun vervulling pas wanneer Gods ἀγάπη (agapē) erin gaat wonen.
C.S. Lewis
Het leven
Clive Staples Lewis, geboren in 1898 in Belfast, werd literatuurwetenschapper in Oxford en Cambridge, en een van de invloedrijkste christelijke schrijvers van de twintigste eeuw. Opmerkelijk genoeg was hij lang overtuigd atheïst; hij noemde zichzelf later “de meest tegenstribbelende bekeerling van heel Engeland”.
Mede door zijn vriend J.R.R. Tolkien vond hij de weg terug naar het geloof. Wat volgde, was een stroom van boeken die tot vandaag worden gelezen: Onversneden christendom, Brieven uit de hel, en — voor kinderen én volwassenen — de Kronieken van Narnia.
In Narnia gaf hij het beeld dat iedereen kent: Aslan, de grote leeuw, die zijn leven geeft in de plaats van de verrader. De onschuldige die sterft voor de schuldige — een oude, diepe magie, die niemand die het leest ooit vergeet.
In De vier liefdes onderscheidde hij de Griekse woorden voor liefde: de genegenheid, de vriendschap, de verliefdheid, en de gevende liefde die van God komt. De eerste drie zijn kostbaar maar broos; pas in de vierde vinden zij hun heil.
Lewis wist waarover hij schreef. Hij trouwde laat, met Joy, en verloor haar aan kanker; zijn Verdriet is een rauw en eerlijk boek. Hij stierf in 1963. Juist hij, die de liefde in al haar gedaanten doordacht, mag ons leiden bij het woord dat de liefde de grootste is.
Meditatie
De grootste van deze drie is de liefde. Maar “liefde” is één woord voor heel verschillende dingen. De Grieken hadden er vier: στοργή (storgē, genegenheid), φιλία (philia, vriendschap), ἔρως (erōs, verlangen), en ἀγάπη (agapē, de gevende liefde).
Lewis beschreef ze alle vier. De eerste drie zijn natuurlijke liefdes — warm en kostbaar, maar ook broos. Ze kunnen omslaan in bezitsdrang, jaloezie, zelfs afgoderij, wanneer ze op zichzelf komen te staan en zichzelf tot god maken.
De vierde is anders. Zij komt niet uit ons op, maar van God: de gevende liefde, die zich schenkt zonder iets terug te vragen, ook aan wie het niet verdient. Dít is de liefde die de grootste is — want dit is Gods eigen liefde, die liefheeft wat nog niet beminnelijk is, opdat het beminnelijk wordt.
En het wonder is: die goddelijke liefde komt de natuurlijke liefdes niet vervangen, maar genezen. Wanneer onze genegenheid, vriendschap en verliefdheid worden opgenomen in Gods gevende liefde, worden ze pas heel — bevrijd van hun klemmende greep, gered van hun afgoderij.
Lewis kende ook de pijn ervan. De liefde die zich geeft, maakt kwetsbaar; wie liefheeft, kan alles verliezen. Toen zijn vrouw stierf, wankelde zijn geloof. En juist daar, in het diepste verdriet, bleek de gevende liefde sterker dan de dood — niet als een verklaring, maar als een hand die vasthoudt.
Vraag jezelf vanavond af: welke van mijn liefdes klampt, bezit, eist het hare op? En durf ik die los te laten in de handen van de gevende Liefde — die mijn liefdes niet afneemt, maar heelt en heel maakt?
God, die de gevende Liefde zelf bent,
U hebt lief wat nog niet beminnelijk is,
opdat het beminnelijk worde — ook ik.
Neem mijn kleine, klemmende liefdes in uw hand,
genees ze van bezit en angst,
en maak ze heel in uw liefde,
die zichzelf geeft tot het uiterste. Amen.
Sporen door de eeuwen
Aslan en de diepere magie
In Narnia laat Lewis de grote leeuw Aslan zijn leven geven in de plaats van de verrader Edmund. Volgens een diepere magie dan de heks kent, staat de onschuldig gedode weer op, en is de dood zelf teruggedraaid. Zo tekende Lewis, voor kind en volwassene, het hart van het evangelie: de gevende liefde die sterft en overwint.
De liefde is uit God
Geliefden, schrijft Johannes, laten wij elkaar liefhebben, want de liefde is uit God; en ieder die liefheeft, is uit God geboren en kent God. Onze liefde is geen uitvinding van onszelf; zij is een straal van de liefde die God is.
Zeven jaren als enkele dagen
Jakob diende zeven jaar om Rachel te mogen trouwen, en die jaren waren in zijn ogen als enkele dagen, zozeer had hij haar lief. Zo sterk, zo vreugdevol kan de verlangende liefde zijn — een goede gave, als zij haar plaats kent onder de grootste.
Eén ziel in twee lichamen
De ziel van Jonathan was verknocht aan de ziel van David, staat er, en hij had hem lief als zichzelf. Hun vriendschap kostte Jonathan zijn troon en toch gaf hij ze van harte. Zo edel kan de vriendschap zijn, wanneer zij niet zichzelf zoekt maar het goede van de ander.
Voor goddelozen gestorven
God bewijst zijn liefde voor ons, schrijft Paulus, doordat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren. Niet toen wij het verdienden, maar toen wij het niet verdienden. Dat is de gevende liefde in haar zuiverste vorm: liefde voor wie haar niet waard is.
De penning van de weduwe
Bij de tempelkist zag Jezus de rijken hun grote giften geven, en een arme weduwe twee muntjes — alles wat zij had. Zij, zei Hij, heeft meer gegeven dan allen. Want de liefde weegt niet naar de grootte van de gift, maar naar de grootte van het geven.
My Song Is Love Unknown — een lied bij deze dag
Deze zeventiende-eeuwse hymne bezingt precies de gevende liefde die Lewis de grootste noemde: de liefde die zich schenkt aan wie haar niet waard is, opdat zij beminnelijk worden. Het is een lied over de onbegrijpelijke liefde van de Heiland, die het broze vlees aannam en stierf — voor ons.
My song is love unknown,
my Saviour’s love to me;
love to the loveless shown,
that they might lovely be.
O who am I, that for my sake
my Lord should take frail flesh, and die?
Mijn lied is een liefde die niemand kent,
de liefde van mijn Heiland voor mij;
liefde aan de liefdelozen getoond,
opdat zij beminnelijk worden.
O wie ben ik, dat om mijnentwil
mijn Heer het broze vlees aannam, en stierf?